Co dokładnie weszło w życie

AI Act, czyli rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689, wchodzi w życie etapami rozłożonymi na kilka lat. Etap, który rozpoczął się 2 sierpnia 2026 roku, obejmuje przede wszystkim artykuł 50 — przepisy o przejrzystości. Ich logika jest prosta: człowiek ma wiedzieć, kiedy ma do czynienia ze sztuczną inteligencją, a nie z drugim człowiekiem, i kiedy ogląda materiał, który został wygenerowany lub zmieniony maszynowo. To nie są wymagania techniczne dotyczące samych modeli ani obowiązki certyfikacyjne. To obowiązki informacyjne wobec odbiorcy i właśnie dlatego dotykają organizacji, które nie budują żadnego AI, a jedynie korzystają z gotowych narzędzi.

Cztery obowiązki z artykułu 50

  • Interakcja z AI — użytkownik musi wiedzieć, że rozmawia z systemem AI, a nie z człowiekiem.
  • Treści generowane i deepfake — obraz, dźwięk i wideo wygenerowane lub zmanipulowane przez AI muszą być oznaczone.
  • Rozpoznawanie emocji — osoby, wobec których stosuje się taki system, muszą być o tym poinformowane.
  • Kategoryzacja biometryczna — obowiązek informacyjny w przypadkach przewidzianych przepisami.

Co to znaczy dla małej organizacji

Większość fundacji, stowarzyszeń i małych firm nie tworzy systemów AI, ale prawie każda dziś z nich korzysta. Poniższa tabela przekłada przepis na sytuacje, które faktycznie występują w takich organizacjach. Zasada przewodnia przy każdej z nich jest ta sama: jeżeli odbiorca mógłby rozsądnie sądzić, że treść stworzył człowiek albo że rozmawia z człowiekiem, a tak nie jest, potrzebna jest informacja.

Sytuacja Czy dotyczy Co zrobić
Czat na stronie odpowiadający automatycznie tak informacja przed pierwszą wiadomością, w oknie czatu
Grafika do posta wygenerowana w narzędziu AI tak oznaczenie widoczne przy materiale
Lektor AI w materiale wideo lub podcaście tak oznaczenie w opisie i na starcie materiału
Zdjęcie prawdziwej osoby zmienione narzędziem AI tak, to deepfake wyraźne oznaczenie manipulacji
Tekst napisany z pomocą AI, ale zredagowany przez człowieka, który odpowiada za publikację traktowany inaczej patrz sekcja poniżej
Poprawa gramatyki i stylu w narzędziu AI nie bez oznaczeń

Tekst: najczęstsze nieporozumienie

Krąży przekonanie, że od sierpnia trzeba oznaczać każdy tekst dotknięty przez AI. Tak nie jest. Przepis celuje w tekst publikowany po to, by informować opinię publiczną o sprawach będących przedmiotem zainteresowania publicznego, jeżeli został wygenerowany maszynowo i nie przeszedł kontroli redakcyjnej, w której człowiek bierze odpowiedzialność za publikację. Newsletter fundacji napisany przez człowieka z pomocą modelu, przeczytany i zatwierdzony przed wysyłką, to inna sytuacja niż automatycznie generowany strumień wpisów publikowanych bez udziału człowieka. Odpowiedzialność redakcyjna jest tu kryterium rozstrzygającym, a nie to, czy narzędzie AI zostało w ogóle użyte.

Jak oznaczać w praktyce

Rozporządzenie wymaga, by informacja była jasna, wyraźna i przekazana najpóźniej przy pierwszej interakcji lub przy udostępnieniu treści. Nie precyzuje formatu, więc liczy się skuteczność przekazu, a nie konkretna formuła. Trzy zasady, które wystarczą w typowej sytuacji:

  1. Przy czacie — zdanie widoczne zanim użytkownik napisze pierwszą wiadomość. Na przykład: „Rozmawiasz z asystentem AI. Sprawy wymagające kontaktu z człowiekiem kierujemy na adres kontaktowy". Zapis ukryty w regulaminie nie spełnia wymogu.
  2. Przy grafice, wideo i dźwięku — oznaczenie tam, gdzie odbiorca ogląda materiał, a nie wyłącznie w metadanych pliku. Metadane są dobrym uzupełnieniem, nie zamiennikiem.
  3. Konsekwentnie — jeden format oznaczenia w całej komunikacji organizacji. Wyrywkowe oznaczanie jest gorsze niż żadne, bo sugeruje, że nieoznaczone materiały są na pewno ludzkie.

Czego jeszcze nie ma, a będzie

Warto wiedzieć, co dopiero nadejdzie, żeby nie przygotowywać się dziś na wymagania, które zaczną obowiązywać za rok albo dwa. Terminy dla systemów wysokiego ryzyka zostały przesunięte względem pierwotnego harmonogramu:

Data Zakres
2 sierpnia 2026 obowiązki przejrzystości z artykułu 50 — obowiązują
2 grudnia 2027 samodzielne systemy wysokiego ryzyka z załącznika III (m.in. zatrudnienie, edukacja, infrastruktura krytyczna, dostęp do usług podstawowych)
2 sierpnia 2028 systemy wysokiego ryzyka będące elementami bezpieczeństwa produktów objętych unijnymi przepisami sektorowymi

Dla typowej fundacji czy startupu korzystającego z gotowych narzędzi obowiązki wysokiego ryzyka najprawdopodobniej nigdy nie będą miały zastosowania. Artykuł 50 — przeciwnie, dotyczy niemal każdego, kto publikuje w internecie.